FY001.jpg
Electro tips voor de aquariaan Afdrukken

 

Niettegenstaande iedereen intussen al weet dat water en elektriciteit niet samengaan, zijn er nog steeds verschillende onveilige, om maar niet te zeggen gevaarlijke, aquariumopstellingen.
Doel van dit artikel is om U bewust te maken over de potentiële gevaren die er schuilen in de verschillende elektrische onderdelen. Om van een onervaren leek een elektricien te maken is dit artikel helaas niet uitgebreid genoeg. Raadpleeg dan liever een vakman.

Een beetje theorie als voorbereiding.

  • Wat is Watt {W} = de energie (vermogen) dat een toestel verbruikt. Hoe hoger het getal hoe hoger het verbruik (krachtiger het toestel) Bv. Een circulatiepomp = +/- 15 watt, een TL-buis van 120 cm = +/- 36 watt, een verwarmer voor 200 liter = +/- 250 watt.
  • Wat is Volt {V} = de spanning die gebruikt wordt. Bv. +/- 230 volt op het lichtnet, 12 volt laagspanningsverlichting, 1,5 volt op een batterij. Hoe hoger de voltage hoe gevaarlijker.
    Spanningen van 50 volt zijn al voelbaar met de droge huid. Vanaf 100 volt wordt het gevaarlijk. Het lichtnet of 230 volt is al dodelijk (vooral met natte huid)
  • Wat is Ampère {A} stroom uitgedrukt in {A} of {mA} milliampère = 1/1000 A= de stroomsterkte doet vloeit door de draden om een toestel van de nodige energie {watt} te voorzien.

De verhoudingen tegenover elkaar

Vermogen {W} = stroom {A} X spanning {V} dus W = A x V

Vb.1: Indien een pomp van 20 W aangesloten is op een lichtnet van 230 V dan vloeit er een stroomsterkte door van 20 W / 230 V = 0,087 A of A = W / V

Vb 2: Mag je een verwarmer van 300 W voorzien van een zekering van 2 A?
Ja, want 300W / 230 V = 1,30 A dus minder dan 2 A
Je mag op een zekering van 2 A tot max. 2 x 230 = 460 W aansluiten voor de zekering de stroomkring zal onderbreken.

Tenslotte is de draaddikte ook belangrijk. De dikte van de elektrische geleiders (draden) wordt uitgedrukt in vierkante millimeter (carré). In nieuwbouw moet dit nu 2,5 mm2 zijn. Deze draden zijn geschikt voor een stroom van 25 A door te laten. Voor zwaardere toestellen (elektrisch fornuis, boilers) wordt er soms een zware leiding voorzien ( 4 mm2, 6 mm2 of zelfs 10 mm2)

Temperatuur

Een van de bijverschijnselen van stroomverbruik is het opwekken van warmte. Een elektromotor, verlichting, een spoel (ballast) en uiteraard een verwarmer ontwikkelen warmte. Maar ook een elektrische leiding en contacten (van bv. Een schakelaar of relais) produceert warmte.

Keuze van bedrading in functie van warmte.
Hier is het eigenlijk simpel. Indien U standaard draden van 1,5 of 2,5 mm2 gebruikt kan u daar normaal niets overkomen. Zelfs 1,5 mm2 is reeds geschikt voor 16 A of 3500 W. enkel bij extreem grote aquaria zou U dit moeten opsplitsen. Maak een som van alle verbruik {W} en bereken hoeveel ampère. De warmteontwikkeling blijft in die omstandigheden beperkt.
Opgepast: werkt U met laagspanning, lees dan ook hoofdstuk "lampen op laagspanning".
Keuze van schakelaars en relais in functie van warmte.
Elke gekeurde schakelaar vermeldt de maximum spanning en de max. stroom.
Vb. 10/250 = max. 10 A en max 250 V. Vaak staat daarnaast nog het teken van wisselspanning {~}. Bij de keuze van de schakelaar of relais is het best om daar een ruime reserve in te bouwen. Zeker indien het om een zware verwarmer gaat of een TL-schakeling. Bij in- en uitschakelen van deze apparaten heeft men meestal een piek in het verbruik of een inductiestoot (TL) die het gemiddelde verbruik sterk overschrijdt. Het aantal keren dat er in en uit geschakeld wordt speelt natuurlijk ook een belangrijke rol. Steeds zorgt een vonkje voor op warming van de contactpunten.

De warmteontwikkeling van het toestel zelf.
Aquariumpompen, luchtpompen en dergelijke zijn meestal in een blok ingegoten. Bij de constructie ervan is er rekening gehouden met de warmteproductie. Voldoende ventilatie voorzien is meestal het enige wat u kunt doen. TL-ballasten en voorschakelapparaten hebben bij een normale werking al vlug zeer hoge temperaturen, 70º C is daarbij geen uitzondering. Naast ventilatie moet ook toegezien worden dat deze apparaten niet nabij brandbaar materiaal gemonteerd worden. Soms worden deze gewoon op hout (vezel) gemonteerd. Bij een ernstige storing ban bv. Een ballast kan de temperatuur oplopen tot ruim 200 º C, en dit is niet zo ver af van de zelfontbrandingstemperatuur van hout. Het zal U maar overkomen dat uw huis afbrandt door zoiets onnozel. Ook zijn er mensen die zelfs elektrische leidingen op hun ballast monteren. De isolatie van deze draad is een kort leven beschoren. Vroeg of laat leidt dit tot een panne of elektrocutie.

De smeltveiligheid of zekering

Bij een moderne elektrische installatie in een woning zijn de meeste smeltveiligheden 16, 20 of zelfs 25 A. deze verzekeren een stroomtoevoer naar alle zware toestellen die een woning rijk is (wasmachine, droogkast, vaatwasser, warmwatertoestellen enz.)
Een gewone aquariumopstelling van ong. 250 liter moet ruimschoots toekomen met 5 A.\er moet in uw installatie al heel wat misgaan om viermaal de normale waarde te overschrijden. Een smeltzekering van 20 A is dus verre van geschikt.

Beter is het als u de smeltveiligheid kunt aanpassen aan het effectieve verbruik

Gezien er wellicht meerdere stopcontacten op dezelfde zekering zitten moet u dit bijna ter plaatse gaan doen. Ideaal is het om voor elk aquariumtoestel (pomp, lamp, verwarmer, enz.) een aparte zekering in te bouwen. In de betere elektrozaken kan U aangepaste zekeringen kopen. Voor lage verbruiken zijn de glazen buiszekeringen uitermate geschikt. Let wel op dat de zekeringhouders geschikt zijn voor spanningen tot 250 V. deze waarmee uw autoradio aangesloten is kan hier zeker niet. De sterkte van de zekering bepalen kan U door uw verbruik {W} te delen door de spanning (lichtnet = 230 V). bouw wel een zekere veiligheidsmarge in zodat U niet om de haverklap storingen hebt. Ook bestaan er gevoelige en minder gevoelige zekeringen (supersnelle {superflink), snelle {flink}, trage {T} en supertrage). Hoe sneller ze reageren, hoe minder lang de waarde overschreden kan worden. Deze zijn dus minder geschikt voor vb. TL-lampen omdat deze tijdens het starten de zekering al laten uitslaan (gebruik hier trage zekeringen)

Schakelaars

De enige schakelaars die U kunt gebruiken zijn deze die beide stroomdraden onderbreken. Dubbelpolige schakelaars zijn iets duurder, maar indien ze uitgeschakeld zijn is er geen spanning meer aanwezig in het toestel of op de leidingen naar het toestel. Deze zijn verplicht op toestellen die ondergedompeld worden, maar ook aan te raden op andere toestellen die zich rond het aquarium bevinden. Let ook hier op de stroomsterkte. Gebruik steeds kwaliteit. Een knipschakelaar op de draad (zoals bij sommige nachtlampjes) of een microswitch zijn zeker niet geschikt om uw verwarmer in te schakelen, ook al meldt de schakelaar een hogere stroom dan nodig. Deze kunnen wel nuttig zijn om bv. Een luchtpompje te schakelen.

Aarding op het stopcontact

Aarding op een stopcontact is verplicht bij machines zoals een wasmachine, droogkast enz. Het metalen omhulsel staat in verbinding, via de aardpin van het stopcontact, met de aarde. Elektriciteit neemt steeds de weg van de minste weerstand en zodoende is het niet meer mogelijk om U aan het toestel te elektrocuteren (als de aarding van goede kwaliteit is). Bij de meeste aquariumtoestellen heeft aarding weinig zin. Alle toestellen zijn dubbel geïsoleerd, het omhulsel is maar zelden uit geleidend materiaal (metaal). Daarom zijn de stekkers van deze toestellen niet voorzien van een aarding. Ook het aquarium zelf kan moeilijk geaard worden. Moet het stopcontact dan geen aarding hebben? Jawel, de weinige dingen die wel in metaal zijn moeten wel geaard zijn. Het is nuttig om al deze op een metalen geaarde plaat te monteren (ook kwestie van warmteafvoer). Ik denk aan de ballasten van de TL’s, bepaalde oudere luchtpompen, enz.

Aardbeveiliging of differentieelschakelaar

Heeft U nog geen differentieelschakelaar in uw schakelkast zitten, dan zou ik dat zo snel mogelijk laten installeren. Want dit toestel redt levens. En niet alleen dat.
De andere benaming "verliesstroomschakelaar"vertelt precies wat dit toestel doet.
Indien er ergens een verlies ontstaat, zal dit toestel reageren. Stel eens voor dat u met een verliesstroom zit van 0,5 A. dit is 0,5 x 230 x 24 = 2,76 kWh per dag (1 kilo watt uur = 1000 watt/uur) je lijdt per jaar een verlies van 2,76 x 365 = 1007,4 kWh of 100 € / jaar.
Gevaarlijk is het zeker als uzelf het verlies bent. Indien diezelfde 0,5 A door uw lichaam stroomt en over uw hartstreek passeert, dan bent U geschiedenis! Niet indien dit toestel uw systeem beveiligt, want dan slaat de stroom uit.

Er bestaan twee types verliesstroomschakelaars:
-voor droge ruimten 0.3 A (300 mA)
-voor vochtige ruimten 0.03 A (30 mA)

Gezien een aquarium "vocht" bevat is het tweede toestel aanbevolen.
Let wel: een differentieelschakelaar werkt enkel goed indien de aarding van uw woning goed is. Te veel weerstand op uw aardspillen of een open aardingsonderbreker zorgen dat uw verliesstroomschakelaar niet of onvoldoende werkt. Deze beveiliging is verplicht, zelfs op oudere installaties. Raadpleeg een elektricien indien U aan de goede werking van uw installatie twijfelt. Het zou wel eens de beste investering van uw leven kunnen zijn.

Isolatie van de bedrading

Uiteraard is het belangrijk dat de bedrading goed geïsoleerd is. Bij elke schakelaar en verbruikspunt ontbloot U de bedrading ver genoeg zodat de klem volledig benut wordt, maar ook niet te ver zodat er zich buiten de klem geen ontbloot koper bevindt. Let ook op voor beschadigingen aan bv. Dekruiten. Op plaatsen waar de draden kunnen schaven versterkt u ze best. U kunt in de elektrozaak krimpkousen kopen die door de warmte van een verfstripper of een aansteker een tweede huid vormen. Isolatietape kan ook. Maar doe het steeds voor de = draad beschadigd is. Herstellingen zijn moeilijk waterdicht te maken. Toestellen die moeten ondergedompeld worden moeten extra aandacht krijgen. Vooral daar waar de draad in het toestel verdwijnt, is de isolatie gevoelig voor barstjes. Vervang bij twijfel meteen het toestel. Nieuwe bedrading aansluiten is steeds moeilijk waterdicht te krijgen, dus steeds gevaarlijk en nooit een goede zaak. Ook de eerder besproken buiszekeringen worden best afgeschermd door een plexiglas.

Lampen op laagspanning

De laatste jaren zijn lampen op laagspanning een echte trend. Hoewel ik momenteel nog geen weet heb van speciaal voor aquarium ontwikkelde lampen kan ik mij best voorstellen dat de warmte en de lichtopbrengst deze lampen voor aquariumdoeleinden geschikt maken. Lampen op 12 V zouden, wat gevaar voor elektrocutie betreft, zeer veilig genoemd mogen worden. Ze worden wel zeer heet. Ventilatie is onontbeerlijk. Het moet ook gezegd dat bij een lagere spanning er meer stroom voert voor eenzelfde verbruik. Een gewone lamp van 20 W heeft bij 230 V een stroom nodig van 20 : 220 = 0.087 A. een laagspanningslamp (Halogeenlamp) van 20 W heeft bij 12 V een stroom van 20 : 12 = 1,66 A.
Uw bedrading moet dus aangepast zijn! Een draad van 1,5 mm2 kan dan i.p.v. 3500 W nog amper 190 W verdragen, een van 2,5 mm2 amper 240 W. opletten is hier dus de boodschap. De transformator zo dicht mogelijk bij het verbruik plaatsen en vervolgens voldoende dikke draden gebruiken is hier een must. Anders loopt u het risico om uw draden te verbranden of brand te stichten.

Water of vocht en damp

Vermijdt alle contact met vocht met de elektrische installatie. Plaats uw schakelkastje niet onder het aquarium. Let ook op dat er bij stroomuitval geen water naar bv. De luchtpomp kan terugvloeien. In de handel zijn goedkope terugslagventieltjes te koop voor 0,5 €. Zeker niet de moeite om daarop te besparen. Zorg ook dat een filterpot niet naar het elektrische gedeelte van uw opstelling kan lekken.

Voorkomen is beter dan genezen

Zelfs indien U meent over een veilige aquariumopstelling te beschikken, kunt U toch best steeds de stroom uitschakelen voordat U werkzaamheden uitvoert in het water. Hoewel alle voorzorgen genomen zijn om ongelukken te vermijden is de ultieme beveiliging ervoor te zorgen dat er geen elektriciteit in de nabijheid van uw aquarium is. Hoe goed de eerder genoemde veiligheden ook zijn, het is onverstandig om ze bewust met "uw leven"te testen.

 
RocketTheme Joomla Templates