FY014.jpg
Algen in het aquarium Afdrukken

Inleiding

Algen is naast, het niet groeien van planten, het grootste probleem; waar veel liefhebbers mee krijgen te maken.
Als in aquaria algen ontstaan dan duiken er vaak 2 vragen op. Waarom ontstaan ze en wat kan ik er aan doen?
Een vrij algemeen antwoord op de eerste vraag is :
Er is een verstoring van de verhoudingen tussen stoffen die niet juist worden verwerkt.
Door deze negatieve balans worden de algen opgewekt als het ware.

Om het iets beter te verklaren; ga ik een auto vergelijken met een aquarium;
Voor beide geld namelijk dat we er op een bepaalde manier mee om moeten gaan.
In onze vroege jaren hebben we kennis gemaakt met bewegingen en met fietsen. Deze handelingen zetten we vaak voort als we rijlessen gaan nemen.
Daar leren we verder de gevaren kennen; die optreden als we de regels niet volgen. In het verkeer zijn er duidelijke grenzen vast gesteld aan de meeste dingen.
Maar voor een aquarium is dat allemaal een stuk onduidelijker.

Een algenplaag lijkt vaak op een verkeersongeval.
 Er is iets goed mis gegaan met het behandelen van je aquarium en dat uit zich in algen; maar je kunt het niet meer terug draaien.
De eerste ontwikkeling van de algen staat dan ook los van de groeikansen omdat de condities tijdens het ongeval anders waren dan normaal.
Naast deze grote, snelle wijzigingen zijn er ook rustige; waarvan we de gevolgen vaak minder goed herkennen. Als je banden op een te lage spanning zitten; dan verandert het rijgedrag van je auto. Wie kijkt er bij het tanken ritueel naar het oliepeil van zijn auto ? Hoe lang duurt het er dat je in de gaten hebt dat er 1 van je achterlichten defect is gegaan? Vragen die bijna iedereen met een pijnzend gezicht zal beantwoorden.
Toch spellen vergelijkbare situaties en veranderingen zeker ook mee in een aquarium. Helaas is een aquarium veel moeilijker te herstellen dan een auto of fiets.

  1. Kijk terug naar het verleden:
    Wat gebeurde of veranderde er een maand of 6 weken geleden aan je aquarium ? Wat heb ik toen anders gedaan dan normaal?
    Dit is het zoeken naar die verstoring waar ik het eerder over had. Meestal vind je wel iets maar dat hoeft niet het geval te zijn.
  2. Het vaststellen van de huidige situatie.
    Hoe hard groeien de algen die ik nu heb ?
    Waar en hoe verspreiden de algen zich ?
    Met wat voor types heb ik waarschijnlijk te maken ?
    Zijn er planten die nog wel groeien of zijn er tekorten in de voedingsstoffen ?
    Hoe zit het met de ph, fosfaat, nitraat, bemesting ?
    Hoe zit het de verlichting, filters, circulatie, temperatuur ?
    Neem de tijd voor het verzamelen van deze gegevens ... want ze zijn zeer belangrijk.
  3. Werken aan oplossingen
    We vergelijken hier voor de gegevens die we verzameld hebben bij punt 2 met de informatie die hieronder allemaal staat.
    Van daaruit bepaal je dan de juiste manier van bestrijding.

De punten waar men zich stapsgewijs op moet richten zijn :

  1. Afname van de groei van nog aanwezige algen.
  2. Verwijderen overmatige hoeveelheden algen.
  3.  Verbeteren van plantengroei.

 

 
Blauwe algen blauwalg

Alg die het meest optreedt door te weinig of juist teveel onderhoud waardoor vooral veel ,organisch en meetbaar fosfaat tov nitraat aanwezig is.
Problemen kunnen zitten in dichtgeslipte bodems of filters, rottende materialen zoals hout, kurk of wanden.
Stilstaand water kan er voor zorgen dat organisch vuil ( bv oude plantenresten ) deze algen op bepaalde plaatsen blijft voeden. De alg verdwijnt op het moment dat er weer meer bacteriën gaan nitrificeren. De zachte groen / blauwe of zelfs zwarte laag kan gemakkelijk worden weg-gewreven maar wordt daardoor verspreidt.
Deze structuur, die kenmerkend is voor bacteriën, brengt een aantal eigenschappen met zich mee. Zo breiden de bacteriën zich vaak uit zoals een olie vlek die op water drijft.
Als de organische stoffen die de bacteriën nodig hebben niet vanuit een bron of substraat vrij komen dan is hij afhankelijk van stroming. Een vaak bijkomend effect is het ontstaan van bellen onder de laag. De laag beschermt de bacteriën daarnaast tegen veel verschillende invloeden van buiten af.
Ook onder heel erg weinig licht zijn deze bacteriën in staat om zich te handhaven. Verder nemen sommige soorten grote hoeveelheden co2 op waardoor ze kunstmatig de ph hoog zullen houden. Daardoor verbeteren zij hun concurrentie positie ten op zichtte van andere planten en algen. Een andere kenmerk is het gebruik van Allelopathy.
Dit zijn stoffen die de bacteriën produceren en verspreiden die de groei van andere planten en concurrenten remmen.

Veel gebruikte methode :
Symptoombestrijding door grote verversing met afzuigen, verduisteren gedurende 36 a 48 uur en filtering controleren.
Daarna langzaam de lichtduur weer verhogen, met geringe hoeveelheden voeren en het geheel zo min mogelijk beïnvloeden zodat de stikstofkringloop kan stabiliseren.
Het is belangrijk dat men tijdelijk stopt met diepvries en levend voer ivm het hoge fosfaat gehalte.

Deze alg ontstaat ook vaak bij het opstarten en dan is het vooral belangrijk om het filter en de bodem met rust te laten.
Door te verversen met water uit een bestaand aquarium breng je dan genoeg nitraat in om het evenwicht naar de planten te richten..
Helaas blijven algen altijd een probleem bij het opstarten en dat zijn fases die gewoon doorlopen moeten worden.
Cyanocell geeft ook vaak een goed resultaat; maar na die kuur kan men het beste ook rustig zijn met licht en voer.
Aangezien dit middel op Antibiotica-basis werkt en dus niet alleen op de alg inwerkt.


De, in het bovenstaande, beschreven eigenschappen zijn voor een deel het kenmerk van blauwe algen die voorkomen in voedselrijk ( fosfaat ) water en die,
zullen onder een bepaalt totaal fosfaat gehalte het niet lang vol houden.
Deze gevoeligheid vind je terug in de Redfield-ratio en in de grijze curve in het onderstaande schema.
Als we dan volgens de oranje curve zorgen voor een sterke verlaging van het fosfaat aanbod, beperkt en stabiliseert de groei van de algen zich vaak.
Door middel van afzuigen kunnen de restanten dan worden verwijderd. Om daarna te zorgen dat de planten niet te veel lijden dient men , het fosfaat gehalte toch weer langszaam op te bouwen. Dit proces vergt (vooral T1 tot T2), afhankelijk van o.a. buffering en vele andere factoren ongeveer 3 weken.
Verderop deze pagina volgt nog een vergelijkbaar proces.

Deze algen zijn bij mij ontstaan onder deze omstandigheden :

 

  • Het tegelijk schoonspoelen van meerdere filterlagen van mijn interne juwel filter.
    Enkele weken na dat spoelen onstonden de algen meestal.
    Ze verdwenen, na enkele weken ook wel weer vanzelf door het ontstane evenwicht
  • Het dichtslippen van een filterlaag in een externe eheim pomp.
    Dat zorgt ervoor dat er zuurstofloze ( anaërobe ) zones ontstaan waar bacteriën nuttig nitraat.
    zelfs kunnen reduceren tot stikstofgas.
    De verminderde doorstroming versterkt dit proces bovendien nog eens.
  • Na het opstarten van mijn Tanganyika-aquarium.
    De "verse" bodem bevatte nog niet genoeg bacteriën om organische stoffen om te zetten naar onschadelijke stoffen.
    De hele bodem lag er mee vol en het verdween vanzelf toen waterpest eenmaal begon te groeien.
  • Bij het uitzetten van enkele nieuwe vissen
    In de dag na het uitzetten van de vis was de hele achterwand vol gegroeid met deze algen.
    Het water uit de winkel bevatte waarschijnlijk een enorme hoeveelheid fosfaat.
    Door enkele flinke verversingen werd het probleem vrijwel meteen opgelost.
     

 

Bruine algen (Diatoneeën of kiezelwieren)

Bruine waas of laag die zich op het glas of planten bevind en te wijten is aan het vrijkomen van Silicium.
Onschuldige alg die bij opstarten (ruiten schoon maken maar verder niets veranderen) en te weinig licht ontstaat.
Een daling in de hoeveelheid licht ontstaat door verstoring aan het oppervlakte door stroming, bellen en blokkerende planten.
Vermeerdering van de hoeveelheid of het type licht dient men te doen in stappen van ongeveer een half uur per week.
Dit is heel belangrijk omdat men anders veel problemen krijgt met andere algen.

Korte zwarte penseelalgen.



Rode alg die via vele omwegen ons regelmatig komt bezoeken.
Groeit vooral op hout en harde oude bladranden van bv. Anubiasoorten.De algen op deze foto zijn ongeveer 5/6 mm.
Wegconcurreren met goede plantengroei gaat zeer langzaam.
Verwijderbaar met waterstofperoxide bespuiting, natuurlijk buiten het aquarium, het paarse pigment is dan vaak zichtbaar.
Deze variant wordt vaak gezien in zacht water terwijl de kortere "baard algen" meer in hard water voorkomen.
Rode algen zijn vaak een indicatie van erg weinig voedingstoffen en een overmatig zuurstof gehalte (te veel stroming).

 Als deze algen op planten zijn vast gegroeid moeten we die bladeren als verloren beschouwen en verwijderen, aangezien deze algen meestal sterk zijn verankerd in het bladweefsel van de plant.

Algen die ontstaan door veel organische stoffen, ammoniak en weinig fosfaat in het water, te weinig spoorelementen.

Veel groene algen groeien in het begin heel snel en overwoekeren daar bij het hele aquarium.
Ze geven daar bij de voorkeur aan goed verlichte plaatsen en ondergronden die vaak ruw zijn. Vaak worden de langszame of niet groeiende planten hier voor gebruikt.

Daarna volgt een stabiele periode door het verdwijnen van de organische stoffen en ammonia oiv bacteriële verwerking. Dit proces, gebeurt ook bij het opstarten en duurt ongeveer 6 weken. Verwijder zo veel en vaak mogelijk, handmatig van dit soort algen.
Doe dit bijvoorbeeld met een tandenborstel op een rustige manier want geeft het geeft de algen een kans om zich gemakkelijk te verspreiden.
Indien er later niet genoeg spoorelementen en CO2 voor de planten voorradig zijn, blijven bepaalde soorten groeien. Dit zijn soorten die minder snel groeien en vaak iets verder ontwikkeld zijn. Deze zien we terug in het aquarium als spinsels.


  
De lastige groene alg

    

Groene ruitalg
.


Meestal terug te vinden in de donkere hoekjes van iedere bak. Moeilijk te verwijderen tijdens verversen met behulp van fijne filterwatten, spons, afwasborstel en nagels.
Er zijn ook mooiere rondere vormen die tijdens overgangsfases ontstaan.

Groene algen zijn bij mij ontstaan onder deze omstandigheden :

  • Een uitgeputte voedingsbodem.
    Ik had een voedingsbodem (Amtra) die waarschijnlijk ook fosfaat bevatte gecombineerd met grof grind.
    De voedingsstoffen losten daardoor ook gemakkelijk op in het water.
    Het, per ongeluk geïntroduceerde, eendekroos was op geen enkele manier te stoppen.
    Uiteindelijk waren de voedingsstoffen op en de draadalgen kwamen opzetten.
  • Het uitspoelen van een filterspons in een bak om deze sneller te laten starten.
    Hoewel de planten hier heel goed op reageerden was de hoeveelheid voedingstoffen ook weer snel op.
    De onderste alg kwam op dat moment opzetten.
  • Het alleen toepassen van vloeibare bemesting.
    Elders op het net genoemde fuzz-algen kwamen opzetten na het toepassen van de bemesting.
    Er bleek namelijk niet alleen een tekort aan spoorelementen te zijn maar meer een tekort aan fosfaat.
    Overbemesting kan dus ook een negatieve invloed hebben.
  • Het veranderen van verlichting.
    Algen onstonden in de uitzwemmer omdat ik meer licht aanbracht.
    Planten reageren langzamer op deze verandering en algen zijn weer even in het voordeel.

 De oudste bekende methode van bestrijding is gebaseerd op plantenconcurrentie en het beperken van de organische belastingen.
Al het leven op aarde bestaat voor het grootste deel uit deze organische stoffen.
Het is een verzamelnaam voor complexe stoffen zoals eiwitten, aminozuren, vetten, suikers, enz.
In een goed draaiend aquarium is de concentratie in het water van deze stoffen enorm laag omdat ze worden verbruikt en omgezet door bacteriën, groeiende planten en ander microleven. Stijgt de hoeveelheid door een verkeersongeluk dan vertaald dat zich direct in een rampsituatie.
Stoffen die meetbaar zijn met de huidige testjes zoals nitraat, nitriet, fosfaat, ammonia, ijzer behoren dus niet tot deze groep !
Maar in deze test proberen we het fosfaat als meest limiterende element te maken zoals dat in de natuur ook gebeurt.
Nu mijn CO2 installatie goed werkte ben ik hier mee aan de gang gegaan. Gedurende een 6 à 7 weken ben ik extra gaan kijken maar mijn bak.
Als eerste is het nodig om de hoeveelheid vissen, voedering, verversing en zeker bemesting sterk te minimaliseren.
Riccia flutians (drijvend) dient in dit geval als biologisch hulpmiddel en tegenpartij van de algen..
Het is makkelijk te delen, kan op verschillende hoogte worden gebruikt en heeft geen gevoelige wortels zoals drijfplanten.
Dit is een schematische weergave van de processen van mijn aquarium dat vol zat met algen.

Het eerste verschijnsel is het ontstaan van zuurstofbelletjes op de Riccia door de grote hoeveelheid licht.
Dit betekent dat de plant suikers aanmaakt maar dat wil nog niet zeggen dat hij ook echt groeit.
De witte kaamlaag , die mogelijk de hoeveelheid fosfaat weergeeft , verdwijnt ook spontaan.
Door de groei van de Riccia begint de lichtsterkte af te nemen.
Dit is vooral te zien aan het om hoog groeien van lichtbehoeftige planten zoals de Cabomba en de vaantjesplant. In de middelste en onderste lagen tasten de algen niet langer de nieuwe plantendelen aan. Verschillende plantensoorten vormen uitlopers, vanuit interne reserves, als mogelijke overlevingstechniek voor hun toekomst.
Op het laatst zijn alleen maar Echinodorus tenellus en de Cryptocorynes in staat om nog te groeien.

Door de verminderde opname van koolzuur is er ook een daling in de ph waar te nemen.
Het water is nu zo arm dat er geen verdere groei plaats vindt en die situatie brengt dus ook geen oplossing. Planten en algen zijn namelijk beide extreem begrensd; zodat ze zullen gaan afsterven.
Door een grote verversing komen er toch weer wat voedingsstoffen in het water. Een tijdelijke verarming van fosfaat in het water of licht of CO2 kan de balans herstellen in het voordeel van de planten maar het is heel moeilijk om daar getallen aan toe te kennen omdat de situatie altijd anders is. Vandaar dat ik eens verder ben gaan kijken :

(Quiros, 2002)

 

 

De processen die uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor een bepaalde hoeveelheid fosfaat en nitraat op een bepaalde plaats in een aquarium zijn enorm complex en komen dus ook niet overeen met een gewone tabel.



Het nauwkeurig toepassen van de Redfield-ratio is totaal zinloos, en gaat enorm veel problemen geven.
Men dient vooral te kijken naar ALLE omstandigheden die samen het groeivermogen bepalen. 
Maar goede resultaten worden wel verkregen door het terug dringen van tekorten van een van beide stoffen. 

 

 

  • Algen groeien alleen op plekken waar de condities voor hen goed zijn. Je moet daarbij denken aan de oppervlakte van het hechtvlak, de hoeveelheid licht en aanvoer en behoud van voedingstoffen. Dit zijn basis omgevingsfactoren die voor elke familie ( niet de i
    ndeling zoals in dit verhaal ) van algen weer anders zijn.
    Zo heeft dus elke alg zijn eigen voorkeur en eigenschappen die je moet gaan onderzoeken.
  • Voorkom het ontstaan van algen door te zorgen voor een voedselrijke bodem, een neutrale pH, enkele snelgroeiende waterplanten, afwisselend voeren, aangepaste filtermaterialen en regelmatig verversing van aangepast water.
  • Voorkom het overbrengen van algen tussen aquaria, door goed afspoelen van planten.
  • Let op bij uitgewisseld materiaal, vissen en water.
  • Voor het toepassen van bestrijdingsmiddelen; dienen de algen zoveel mogelijk al dan niet met plant te worden verwijderd. Daarnaast kunnen deze middelen niet zuiver inwerken op algen., Planten, vissen en alle andere micro-organismen worden dan ook vaak aangetast of op z'n minst beïnvloed; zodat we kunnen verklaren dat we het hele ecosysteem hebben verdraait en dat is juist... het tegenovergestelde van wat we willen bereiken.
  • Grote hoeveelheden afstervende algen zullen het water zwaar en gevaarlijk vervuilen.
    Hierdoor gaat het zuurstofgehalte enorm dalen. Bovendien kan hierdoor een vernieuwde uitbraak van een andere soort alg ontstaan.
  • Snel groeiende / assimilerende planten concurreren licht met algen maar zijn net, zoals algeneters en slakken geen grote verwijderaars.
  • Ook het gebruik van turf, eikenblad- of elzenextract, spa rood, bioco2, waterstofperoxide, thee en andere natuurlijke middeltjes dienen voorzichtig te worden toegepast omdat zij ,op de het gehele biologische evenwicht invloed uitoefenen. De werking is vaak op langere termijn dus pas merkbaar.
  • Rode algen zijn bijna onverwijderbaar, worden soms rood of paars bij het oplossen in spiritus en worden in cichliden-bakken graag gezien.
  • Het hebben van draadalgen wordt vaak gezien als een teken van een "gezonde'" bak. Ik ben het daar totaal niet mee eens.
  • Draadalgen en veel groene algen soorten vind je alleen terug in bakken; waar de planten langzaam of helemaal niet groeien. Die weinige groei is er omdat de enige bron van voedingstoffen vaak alleen vissen zijn. In een gezonde bak groeien de planten goed en zijn zij in staat om de algen te verslaan en het water te reinigen.
    Daarvoor heb je een constante aanvoer van CO2 en andere voedingstoffen nodig.
  • Niet alle draadalgen behoren tot de groep van groene algen. Er zijn wel enkele soorten algen die onder goede omstandigheden ongeveer net zo snel groeien als zuurstofplanten.
  • Algen groeien vaak op verhoogde concentraties organische stoffen terwijl de planten niet kunnen groeien door tekorten van basisvoedingstoffen bij hoge pH en ongepast licht.
  • Als men te maken heeft met grote hoeveelheden groene algen en mijn tips en/of een chemisch kuurtje heeft niet geholpen dan raad ik iedereen aan om de hele bak leeg te halen,grondig schoon te maken en daarna rustig opnieuw te starten.
    Hulpmiddelen : borstels, schalen, slangen, emmer, oud vierkant tupperware bakje en oude handdoeken.
    Met het bakje schep je makkelijk de bodem eruit die je dan via een emmer kunt afvoeren.
    Met borstels maak je grondig de wanden en overgebleven materialen schoon.
    Bij het opstarten is het goed al beginnen te voeren met stofvoer voordat er vissen rond zwemmen. Ook op die manier start je namelijk de bacteriële kringloop op een goedkope manier op. Bouw langzaam de hoeveelheid licht en vissen op. Enkele Platy's of Molly's houden; samen met de kleine algeneters; die krijgen, eventueel ontstane groene algen, onder controle.
    Krijg je blauwe algen dan is het nog simpeler. Zuurstofplanten hun werk laten doen.

 

2 punten die daar bij belangrijk zijn, zijn als volgt :

 

  • Blijf u aquarium niet constant verstoren; door steeds wijzigingen uit te oefenen.
    Er dient zich een stabiel evenwicht te ontwikkelen in het aquarium.
    Dit heeft tijd nodig en dit kunt u niet forceren.
  • Voorzie al uw aquatische planten van de voedingsstoffen die ze nodig hebben, op het moment en de manier dat ze die nodig hebben.
    Alleen dan verdwijnen de algen voor lange tijd uit u aquarium. Verwacht echter geen snelle reacties van uw planten of algen.

 

De oplossingen en instructies die hier boven staan zijn door mijzelf en andere aquarianen in de praktijk beproeft.
Daarnaast is er gewoon wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de meeste factoren en invloeden.
De huidige gewone aquarium literatuur; licht helaas, qua oplossingen, ver achter op dit front.
Ook verkopers van winkels zijn vaak niet genoeg op de hoogte van deze informatie. Voor hun geld; vaak dat zij u liever terug zien om iets anders te "proberen".
En zo kan het dus zijn dat er tegentrijdige adviezen worden gegeven.
1 oplossing geven die altijd werkt is er dan ook niet.
Elke situatie, elke alg en elk aquarium is gelukkig nog altijd uniek en dat maakt het ook zo moeilijk.

 

Links & Foto's
 
Staghorn Algen        Een ware plaag...

draadalgen        

       

Redfield Ratio ...met nog wat meer uitleg.


Meer info over plantengroei 

Ref. :

Quiros, R., 2002, The nitrogen to phosphorus ratio for lakes: A cause or a consequence of aquatic biology,
11-26. In A. Fernandez C. and G. Chalar M. (eds.) El Agua en Iberoamerica: De la Limnología a la Gestión en Sudamerica.,
Programa Iberoamericano de Ciencia y Tecnologia para el Desarrollo (CYTED), Buenos Aires, Argentina. 172 p.

 

Peterson, G.D., 1998, Ecological resilience, biodiversity and scale, Ecosystems 1: 6-18.

Hameeteman, J., 1983, Het aquarium, onderhoud, beplanting, vissen, Zuid Boekprodukties , Best : 111-119

 GRAF( Peterson , 1998 )

 

 

Copyrights © Tom 

( Rechtstreekse, zowel positieve of negatieve reacties, vragen en ervaringen zijn erg welkom ) rev. S '13-4-2007

 
RocketTheme Joomla Templates