JC004.jpg
Xiphophorus maculatus - Platy Afdrukken

Poecilia Nederland

De platy’s behoren tot de populairste aquariumvissen. In elke aquariumwinkel zijn ze tegenwoordig te koop. Het gaat dan vrijwel altijd om kweekvormen van Xiphophorus maculatus of Xiphophorus variatus. De kleur en tekening van de natuurlijke vorm van de soorten zijn zeer verschillend. Door middel van selectieve kweek is het mogelijk bepaalde kleuren en tekeningen te isoleren, waardoor kleurige opvallende vissen ontstaan. De natuurlijke vormen van de platy’s zijn praktisch nooit in een aquariumwinkel te koop. Zij worden vooral door gespecialiseerde liefhebbers gehouden.

De naam platy is afkomstig van de Platypoecilus. Deze naam werd in 1866 door GÜNTHER  gebruikt om de huidige X. maculatus als Platypoecilus maculatus te beschrijven. Het genus werd oorspronkelijk niet alleen voor platy’s gebruikt, maar voor veel meer levendbarende visjes. De soorten die in de loop der jaren in dit genus terecht zijn gekomen, zijn onder andere: Limia perugiae (als P. perugiae door EVERMANN & CLARK, 1906), Zoogoneticus quitzeoensis (door BEAN, 1898) en een vorm van Poecilia butleri (als P. nelsoni door MEEK, 1904).

Systematiek

In 1913 doet REGAN onderzoek naar de vorm van het gonopodium en hij brengt een onderscheiding aan tussen de op dat moment bekende platy’s en de overige levendbarende tandkarpers. HUBBS & GORDON stellen in 1943 vast dat de verschillen tussen de platy’s en de zwaarddragers (geplaatst in het genus Xiphophorus) erg klein zijn. In 1951 plaatsen GORDON & ROSEN de twee groepen in één genus. Aangezien Xiphophorus eerder is beschreven (in 1848 door HECKEL) wordt dat de genusnaam voor de platy’s.

Het verspreidingsgebied

Het verspreidingsgebied van de platy’s loopt van noordelijk Mexico tot in Guatemala. Sommigen hebben een groot verspreidingsgebied, anderen worden slechts in één bron of stroomgebied gevonden. De soorten komen voornamelijk in traag stromende waterpartijen voor. Als ze wel in een snelstromende rivier worden gevonden, houden ze zich op in de delen met weinig stroming. Bij sommige soorten verandert het verspreidingsgebied tijdens het natte seizoen sterk. Hele stukken land stromen dan onder en er ontstaan overal poeltjes. Vooral in het vlakke laagland waar X. maculatus voorkomt is dit het geval. De soort verspreidt zich dan over een groot gebied en door de grote productiviteit ontwikkelen zich overal nieuwe populaties. De meeste hiervan verdwijnen weer in de loop van het droge seizoen, maar af en toe worden er ook nieuwe populaties gevormd. De populaties die de droogte overleven vormen de basis voor nieuwe gebiedsverovering tijdens het volgende natte seizoen.

Naast het oorspronkelijk verspreidingsgebied zijn platy’s door toedoen van de mens ook op vele andere plaatsen terecht gekomen.
Door hun grote aanpassingsvermogen, weten ze zich vaak aan deze nieuwe omstandigheden aan te passen.

Zo kan men tegenwoordig platy’s vinden in onder andere Hawaï, Australië, de USA, Puerto Rico, Nigeria en Colombia. Ook in delen van Mexico die niet tot het oorspronkelijke verspreidingsgebied behoren, worden de soorten tegenwoordig aangetroffen. Doordat ze zich snel voortplanten, kunnen ze grote voedselconcurrenten voor de reeds aanwezige soorten worden. Hierdoor kunnen deze vredelievende visjes toch een bedreiging voor andere soorten zijn.

De platy's worden vaak in 2 groepen ingedeeld:

  1. De noordelijke platy’s. Hier onderscheiden we drie soorten, allen afkomstig uit het noorden van Mexico.
  2. De zuidelijke platy’s met zes soorten, afkomstig uit westelijk Mexico tot in Guatemala.

Een zeer intrigerend aspect van ‘t genus Xiphophorus is dat in het aquarium de soorten praktisch allemaal met elkaar te kruisen te zijn en dat de hybriden over het algemeen ook vruchtbaar blijken. Hoewel in de natuur soorten vaak bij elkaar leven, worden lang niet altijd hybriden aangetroffen. Een goed voorbeeld hiervan zijn de groene zwaarddrager X. hellerii en het platy X. maculatus.
Er zijn nooit hybriden van deze soorten gevonden. Een belangrijke rol speelt hierbij dat beide soorten een andere deel van de rivier bewonen. De platy’s bevinden zich tussen de planten en wortels in de delen zonder stroming, terwijl de zwaarddragers voornamelijk in de stromende delen ophouden. Hierdoor is de kans dat de vrouwtjes door een mannetje van de eigen soort worden bevrucht veel groter.

Een ander voorbeeld zijn de X. variatus, X. cortezi en X. pygmaeus. Deze 3 soorten uit het genus leven samen in de Río Axtla, zonder dat er hybriden ontstaan. GORDON heeft in 1953 gekeken naar de plaatsen die deze soorten in de rivier bewonen. Hij ontdekte dat de soorten verschillende gedeeltes van de stroom bewonen en spreekt van een ecologische niche.

Op andere plaatsen komen wel hybriden tussen platy’s onderling voor. Dit maakt het determineren van de verschillende soorten er niet makkelijker op en ook wetenschappers kunnen zich hierin vergissen. Zo beschreven MEYER & WISCHNATH in 1981 twee nieuwe platysoorten (Xiphophorus kosszanderi en Xiphophorus roseni) die achteraf hybriden tussen X. variatus en respectievelijk X. xiphidium en X. couchianus bleken te zijn.
Wanneer verschillende soorten in één aquarium worden gehouden, is de kans op hybriden zeer groot. Als het gaat om de vele vormen die hierdoor kunnen ontstaan, is het natuurlijk leuk om de vissen hun gang te laten gaan en eens te zien wat er allemaal ‘uit’ komt. Na enige tijd zal er een ratjetoe aan kleuren en vormen ontstaan.

Ook kan er worden gepoogd twee soorten of populaties te kruisen en op deze wijze verschillende kenmerken te combineren. Veel kweekvormen die tegenwoordig in de winkel worden aangeboden, zijn ontstaan door twee soorten te kruisen. Hierdoor zien we af en toe platy’s van het X. maculatus type met een kleine zwaardaanzet onderaan de staartvin. Een nadeel bij deze kweekvormen is dat er van de interessante balts niets meer over is.
Soms is er nog iets van het voortplantingsgedrag van één van de voorvaderen te zien, maar meestal is dit geheel verdwenen. Een fraaie vorm werd door Lars de Liefde gekweekt door een rode platy (X. maculatus) met de zwaardplaty (X. xiphidium) te kruisen. Deze hybride had de mooie rode kleur van de platy en de tekening en het zwaardje van de zwaardplaty.

Kruisingen

Ook het kruisen van een platy met een zwaarddrager kan mooie resultaten opleveren. Bij mij was door een vergissing een mannetje van de montezuma-zwaarddrager (X. montezumae, een soort die over een heel lang zwaard beschikt), bij een groepje zwaardplaty’s terecht gekomen. De zwaard-platy’s hadden een donkere tekening bestaande uit vele kleine puntjes en de montezuma-zwaarddragers hadden grote zwarte vlekken op hun lichaam. De nakomelingen waren bijna geheel zwart. Enkele mannetjes hadden het kort zwaardje van het zwaardplaty, maar er was er ook één bij die het lange zwaard van de montezuma-zwaarddrager had.
Overigens duurde het meer dan anderhalf jaar voordat deze hybriden uitgegroeid waren. Met deze vissen kan gericht verder worden gekweekt en door selectie is er misschien een prachtige zwaarddrager met een lang geel zwaard te kweken. Het gevolg van de per vergissing ontstane hybride was wel dat ik alle in het aquarium aanwezige zwaardplaty’s weg heb moeten doen. Het was niet meer te overzien welke nog zuiver waren en welke mogelijk al ander bloed hadden.

Het kruisen van de vissen is natuurlijk een leuke bezigheid, maar de natuurlijke vormen zijn ook de moeite waard. Bovendien is een aantal in hun voortbestaan bedreigd en aquarianen spelen een belangrijke rol bij het laten voortbestaan van enkele soorten.
De platy’s bieden al met al veel mogelijkheden en het houden en kweken van deze relatief kleine levendige visjes is zeer de moeite waard.

 
RocketTheme Joomla Templates